O MOΝΑΧΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΞΙΜΟΥ ΓΡΑΙΚΟΥ.

(παρουσίαση διπλωματικής εργασίας)

Πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

Mε ιδιαίτερη χαρά παρουσιάζουμε την διπλωματική εργασία της κυρίας Μαρίας Καρατζόγλου, που δημοσιεύτηκε πρόσφατα με θέμα :

O MOΝΑΧΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΞΙΜΟΥ ΓΡΑΙΚΟΥ.

ΜΑΞΙΜΟΣ ΓΡΑΙΚΟΣ-001

Η εργασία αυτή κατατέθηκε στη Θεολογική σχολή του  Α.Π.Θ. στο τμήμα Ποιμαντικής και κοινωνικής Θεολογίας (τομέας Αγίας Γραφής και Πατερικής Γραμματείας).

Εκπονήθηκε στην διάρκεια των μεταπτυχιακών σπουδών της κ.Καρατζόγλου με επιβλέπουσα καθηγήτρια την κ. Άννα Καραμανίδου.

Η δημοσίευση έχει ιδιαίτερη ξεχωριστή θεολογική και ιστορική σημασία και  για τους εξής λόγους.

Α. Είναι η πρώτη δημοσιευμένη εργασία πανεπιστημιακού επιπέδου τα τελευταία χρόνια  ,που αφορά το έργο του Οσίου Μαξίμου του Γραικού.

Β. Παρουσιάζει σημαντικά στοιχεία από τον βίο και τους μοναστικούς αγώνες του Οσίου καθώς και διδαχές περί μοναχισμού, που υπάρχουν στα έργα του Οσίου Μαξίμου του Γραικού.

Για τον γράφοντα έχει επί πλέον ιδιαίτερη σημασία και για τους εξής  λόγους.

Α. Χρησιμοποιήθηκε στην εργασία  σαν βιβλιογραφική πηγή το ιστολόγιο -ΟΣΙΟΣ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΓΡΑΙΚΟΣ, που διατηρούμε στο διαδίκτυο και το οποίο  η κ.Καρατζόγλου μνημονεύει στην εισαγωγή του πονήματός της.

Β. Στην εργασία γίνεται αναφορά και στον εκδοθέντα Παρακλητικό Κανόνα στο Άγιο Πνεύμα του Οσίου Μαξίμου του Γραικού.

Γ. Γίνεται εκτενής αναφορά, ως βιβλιογραφικές πηγές, στα εκδοθέντα βιβλία του μακαριστού Αρτινού Κ,Τσιλιγιάννη,του οποίου η προσφορά στην ανάδειξη του Οσίου Μαξίμου του Γραικού είναι ανεκτίμητη.

Το ιστολόγιο-ΟΣΙΟΣ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΓΡΑΙΚΟΣ.

Λειτουργεί από τον Ιανουάριο του 2013 και φιλοξενείται στην ηλεκτρονική διεύθυνση: maximostrivolis.wordpress.com .

Διαχειριστής του ιστολογίου είναι ο γράφων και σκοπός του  είναι η παρουσίαση της ζωής και του έργου της μεγάλης Αγιορείτικης προσωπικότητας που σημάδεψε ιδιαιτέρως την θρησκευτική ιστορία της Ρωσίας.

Μέχρι σήμερα στο συγκεκριμένο ιστολόγιο έχουν δημοσιευθεί 104 άρθρα σχετικά με τον Άγιο Μάξιμο τον Γραικό και το έχουν επισκεφτεί 5000 αναγνώστες.

Απόσπασμα από την εισαγωγή της διπλωματικής εργασίας.

Στην εισαγωγή της εργασίας της η κυρία Καρατζόγλου γράφει μεταξύ άλλων και τα εξής:

«Στη διάρκεια των μεταπτυχιακών μου σπουδών η επίκουρη καθηγήτρια και σύμβουλός μου κ. Άννα Καραμανίδου με ενθάρρυνε να ασχοληθώ με τον άγιο Μάξιμο Γραικό, ο οποίος συγκαταλέγεται μεταξύ των λόγιων και επιφανέστερων ανδρών της ρωσικής Εκκλησίας του 16ου αι.

Ο άγιος Μάξιμος δεν μου ήταν εντελώς άγνωστος λόγω της καταγωγής μου από την γενέτειρα του αγίου, κατά το ήμισυ, την Άρτα. Ωστόσο οι γνώσεις που είχα για εκείνον ήταν γενικές και ελάχιστες μπροστά σε εκείνες, που απέκτησα ερευνώντας και μελετώντας τα έργα συγγραφέων, που έγραψαν για τον άγιο, αλλά κυρίως εντρυφώντας στα συγγράμματα του ιδίου του αγίου Μαξίμου.

Ο κύριος λόγος, που με ώθησε έπειτα από την παρότρυνση της κ. Καραμανίδου να μελετήσω και να συγγράψω την παρούσα εργασία ήταν το γεγονός ότι, ενώ είναι σπουδαίος πατέρας της Εκκλησίας της μεταβυζαντινής εποχής και πολύ δημοφιλής στους Ρώσους, στη χώρα μας δεν έχει τόσο μεγάλη αναγνώριση.

Πρακτικά αντιμετωπίσαμε την δυσκολία να αποκτήσουμε όσον τον δυνατόν περισσότερες πηγές και βοηθήματα λόγω της μεγάλης χιλιομετρικής απόστασης, που μας χωρίζει από τα Πανεπιστημιακά ιδρύματα. Για το λόγο αυτό χρειάστηκε αρχικά να καταφύγουμε στο Πανεπιστήμιο του Ρεθύμνου, όπου προμηθευτήκαμε μια από τις πρώτες πηγές για τον άγιο Μάξιμο Γραικό στην ελληνική γλώσσα, το έργο Μαξιμος ο Γραικός, Ο πρώτος φωτιστής των Ρώσσων του καθηγητή Γρηγ. Παπαμιχαήλ (1874-1956) από τις εκδόσεις Ελληνικήδημιουργία (Αθήνα, 1951). Έπειτα από την προσφυγή μας και στις υπόλοιπες βιβλιοθήκες Κεντρική ΑΠΘ και Θεολογικής ΑΠΘ συλλέξαμε μία ικανοποιητική βιβλιογραφία για την εργασία μας.

Επίσης προσλάβαμε αρκετά στοιχεία από κάποιες διαδικτυακές τοποθεσίες, που περιείχαν κάποια έργα σχετικά με τον άγιο Μάξιμο Γραικό, όπως την Ψηφιακή Βιβλιοθήκη Ανέμητο blog του π. Δημ. Αθανασίου που έχει δημοσιευμένα ορισμένα άρθρα σχετικά με τον

Έλληνα πατέρα. Επιπλέον, ο Μουσικοφιλολογικός Σύλλογος Σκουφάς μας προμήθευσε με μερικά έργα του κ. Κωνσταντίνου Τσιλιγιάννη (+2014), δικηγόρου-ιστορικού ερευνητή και συντοπίτου του αγίου Μαξίμου….»

Η ωφέλεια που απεκόμισα μέσα από αυτή την έρευνα ήταν πολύ μεγάλη, καθώς διαπίστωσα ότι το πνευματικό σκοτάδι και η άγνοια, που χαρακτήριζαν το πνευματικό περιβάλλον της Ρωσίας της εποχής του 16ου αιώνα, διόλου δε διέφερε από τη σημερινή κατάσταση. Η τυπολατρία, η θρησκευτική αδιαφορία και η απληστία ήταν τα κύρια γνώρισματα των Ρώσων Χριστιανών του της εποχής του αγίου, όπως είναι και στη σημερινή εποχή, καθώς αποτελούν τροχοπέδη στην ειλικρινή βίωση της χριστιανικής ζωής….»

 

Περιεχόμενα της εργασίας

Η εργασία έχει 190 σελίδες και τα περιεχόμενα είναι τα εξής.

ΜΑΞΙΜΟΣ ΓΡΑΙΚΟΣ-007ΜΑΞΙΜΟΣ ΓΡΑΙΚΟΣ-008

Κλείνοντας την εργασία της η ερευνήτρια συγγραφέας γράφει τα εξής:

«…Ο Άγιος Μάξιμος ο Γραικός είναι μια μορφή που ξεχώρισε τον 16ο αιώνα, αν και άργησε να γίνει γνωστός στην πατρίδα του. Έζησε σε μια πολύ δύσκολη εποχή για την πατρίδα του λόγω της Τουρκικής κατοχής. Μολονότι σπούδασε πολλές επιστήμες στην Ιταλία της Αναγέννησης και του ουμανιστικού ρεύματος, ελάχιστα επηρεάστηκε στη διαμόρφωση της σκέψης και του χαρακτήρα του.

Το δυτικό, ουμανιστικό περιβάλλον δεν μπόρεσε να τον κυριεύσει και να τον αλώσει, γιατί μέσα του έκαιγε σταθερή η φλόγα της αγάπης και της αφιέρωσής του στο Θεό.

Όπως αναφέρει και ο καθηγητής – πρωτοπρεσβύτερος Θεόδωρος Ζήσης: «Κάθε διδασκαλία, ὅσον καὶ ἂν εἶναι στολισμένη, χωρὶς τὰ ἔργα ὁμοιάζει μὲ ἄψυχον εἰκόνα· αὐτός ὅμως ποὺ ἐφαρμόζει ὅσα διδάσκει εἶναι ζωντανὴ καὶ ενεργὸς εἰκών. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀσκήσῃ κανεὶς τὴν τέχνην τῆς μοναχικῆς ζωῆς μὲ στοχασμοὺς καὶ ὑποθέσεις· πρέπει νὰ μάθῃ τὴν τέχνην». Έτσι πιστεύουμε ότι ο άγιος Μάξιμος ο Γραικός ασκήθηκε στην τέχνη του μοναχικού βίου στη μονή της μετανοίας του, στο περιώνυμο Άγιον Όρος. Εκεί αναμορφώθηκε, απέκτησε ανδρείο και αγωνιστικό φρόνημα, ασκήθηκε στην υπακοή τηρώντας το σεβασμό στις αποφάσεις των Πατέρων. Εκεί φωτίστηκε ο νους του, γνώρισε την αμαρτωλότητά του και απέκτησε το χάρισμα της ταπεινώσεως.

Απέδειξε περίτρανα ότι έγινε γνήσιος αγιορείτης πατέρας, διότι ήθελε το μοναχισμό αυστηρό και ασκητικό, αγάπησε την ησυχία και δεν επιθύμησε ποτέ να αφήσει το κελλί του για οποιοδήποτε λόγο, εκτός αν οι Πατέρες τού το ζητούσαν. Με πολλές αναφορές στο έργο του έδειξε την ευλάβειά του στο πρόσωπο της Υπεραγίας Θεοτόκου, της προστάτιδας του Αγίου Όρους και το σεβασμό του στους θεοφώτιστους Πατέρες και ιδίως τον μεγάλο Πατέρα της Εκκλησίας Άγιο Ιωάννη Δαμασκηνό, τον οποίο θεωρούσε μέγιστο θεολόγο.

Ενστερνίστηκε και τήρησε απαρέγκλιτα τα παραδεδομένα από τους Πατέρες και την Ορθόδοξη Παράδοση και έγινε σπουδαίος υμνογράφος. Στη Ρωσία, όπου κλήθηκε για να βοηθήσει μεταφράζοντας και διορθώνοντας τα εκκλησιαστικά βιβλία, έζησε από κοντά σε ατμόσφαιρα πλήρης αυτάρεσκης οιήσεως το πνευματικό περιβάλλον της Εκκλησίας και της Εξουσίας που διαπνεόταν από τη θεωρία της Τρίτης Ρώμης. Όχι μόνο με αναφορές μέσα από τα έργα του, αλλά και από τη συνολική πορεία της ζωής του, έγινε θερμός κήρυκας της μετανοίας, όπως μάλιστα τη βίωσε και ο ίδιος.

Αποδοκίμασε με κάθε μέσο την τυπολατρία, την κερδοσκοπία και φιλοχρηματία της Ρωσικής εκκλησίας, την προσκόλληση στην αστρολογία και σε άλλες κακοδοξίες και αιρέσεις, που είχαν παρεισφρήσει στους απλούς Χριστιανούς, στον κλήρο και στον μοναχισμό.Έφτασε στη μακρινή χώρα της Ρωσίας την κατάλληλη στιγμή για να προβληματίσει τον δημόσιο και εκκλησιαστικό βίο της. Ευεργέτησε παντοιοτρόπως την ρωσική γη και εκείνη του το ανταπέδωσε με τον χειρότερο τρόπο, την καταδίκη του σε ισόβια κάθειρξη υπό δυσμενείς και απάνθρωπες συνθήκες. Μετά θάνατον τιμήθηκε ως Άγιος και εκτιμήθηκε καθολικώς το έργο του.

Η διδασκαλία περί μοναχισμού και οι παραινέσεις του αγίου Μαξίμου, αλλά και κάθε Πατέρα της Εκκλησίας μας, αν και απευθύνονται σε πρόσωπα της μοναχικής ζωής, ωστόσο έχουν εφαρμογή και σε κάθε πιστό Χριστιανό, ο οποίος επιθυμεί να ωφεληθεί και να μαθητεύσει στο πως να τηρήσει στη ζωή του τα θεία προστάγματα, ώστε να έχει την ευλογία του Θεού στην παρούσα ζωή και να αποκτήσει τα αγαθά στην μέλλουσα.

Επιπλέον ο ίδιος ο άγιος υπήρξε φωτεινό παράδειγμα θάρρους, ανδρείας και ορθοπραξίας, που μας δίνει δύναμη και ελπίδα να μην απελπιζόμαστε, αλλά να υπομένουμε τις δυσκολίες της ζωής με καρτερία και πίστη ακλόνητη στο Θεό. Η διδασκαλία του αγίου Μαξίμου Γραικού, θεωρούμε πως έχει να δώσει σπουδαία μηνύματα και στο σύγχρονο άνθρωπο, που κυνηγά τις εφήμερες απολαύσεις, για να νιώσει την ευτυχία. Όμως, όπως τονίζει ο ιερός ποιμένας, ευτυχία αληθινή, χωρίς τον Χριστό, δεν υφίσταται.

 

 

Advertisements

Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΒΑΤΟΠΑΙΔΙΟΥ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ

 

Ψηφίδες μνήμης στην θάλασσα της λήθης.

Επιμέλεια έρευνας: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου.

ΜΕΡΟΣ  Α

Εισαγωγικά

Η συμπλήρωση είκοσι ετών από την ημέρα της μετακομιδής των ιερών λειψάνων του Οσίου Μαξίμου του Γραικού στην Άρτα(12-10-1997) μας δίνει την αφορμή να παρουσιάσουμε μερικά γεγονότα  που σχετίζονται με την μεγάλη προσφορά της Αγιορείτικης Μονής Βατοπαιδίου στην τοπική εκκλησία, ώστε  η ιστορία να γράφεται σωστά.

Διαστρεβλωμένες απόψεις και η ιστορική αλήθεια.

Υπάρχουν σοβαρές αποδείξεις για το ότι η Αρτινή κοινωνία μέσα σε λίγο χρονικό διάστημα όχι μόνο ξέχασε αλλά παρασύρθηκε και πίστεψε διαστρεβλωμένες κενόδοξες απόψεις, που αλλοιώνουν τα ιστορικά γεγονότα της τοπικής εκκλησιαστικής ιστορίας. Η σύγχυση αποτυπώνεται και  σε δημοσιεύματα  που υποστηρίζουν   ότι

«στις 12 Οκτωβρίου εορτάζουμε την μετακομιδή των λειψάνων στον φερώνυμο ναό της πόλης», ενώ η πραγματικότητα είναι διαφορετική.

Για την αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας σημειώνουμε τα εξής:

Στις 12 Οκτωβρίου 1997 αντιπροσωπία της Μονής Βατοπαιδίου μετέφερε τεμάχιο λειψάνου του Οσίου Μαξίμου του Γραικού από την ομώνυμη  Αγιορείτικη Μονή που  τοποθετήθηκε  τελικά στον ιερό ναό του Αγίου Γεωργίου της πόλης για αρκετά χρόνια. Στην συνέχεια το λείψανο  μεταφέρθηκε στον ναό των Αγίων Αποστόλων και όταν δημιουργήθηκε ο πρώτος υπόγειος ναός του Αγίου  (ο οποίος θεμελιώθηκε το 2006), το ιερό λείψανο μεταφέρθηκε  εκεί και παρέμεινε για περίπου  μια δεκαετία.

{Ο υπόγειος ναός (σημερινός πολυχώρος εκδηλώσεων) ήταν ο πρώτος ιστορικός ναός του Οσίου Μαξίμου του Γραικού στην Άρτα και στον Ελλαδικό χώρο}.

Τέλος δε τον Ιούνιο του 2016, μετά τα εγκαίνια του σημερινού ενοριακού ναού του Αγίου, το λείψανο μεταφέρθηκε εκεί.

2

Οι κυριότεροι σταθμοί της ιστορίας των λειψάνων του Οσίου Μαξίμου του Γραικού

Η ιστορία της ανακομιδής και της μετακομιδής  των χαριτόβρυτων λειψάνων του Οσίου Μαξίμου του Γραικού έχει πολλούς ιστορικούς  σταθμούς. Οι κυριώτεροι είναι οι παρακάτω.

Α. Η εύρεση του τάφου του Αγίου, στα δυτικά του παρεκκλησίου του Αγίου Πνεύματος στην Λαύρα του Αγίου Σεργίου

Β. Η ανακομιδή των λειψάνων του Οσίου  από τις 24 Ιουνίου έως στις 2 Ιουλίου 1996.

Γ. Η μεταφορά των λειψάνων του Οσίου Γραικού στο καθολικό του καθεδρικού ναού της Αναλήψεως της Λαύρας της Αγίας Τριάδος στο Ζαγκόρσκ, όπου  τα εναποθέτησαν σε χρυσοποίκιλτη λάρνακα μπροστά στο ιερό, για να τα προσκυνούν ευλαβικά οι πιστοί εις τους αιώνας.

Δ. Η παραλαβή από ελληνική αντιπροσωπία και η  μεταφορά μέρος του λειψάνου του Οσίου στην Ι.Μ.Βατοπαιδίου στις 19 Ιουλίου 1997.

Ε. Η Μετακομιδή μέρος του λειψάνου στην Άρτα στις 12 Οκτωβρίου 1997.

Σε όλα τα παραπάνω γεγονότα ιδιαίτερο ρόλο διαδραμάτισαν η

Ι.Μ.Μ.Βατοπαιδίου, ο μακαριστός Μητροπολίτης Άρτας κυρός Ιγνάτιος Γ, ο μακαριστός Μητροπολίτης Αργολίδος κυρός Ιάκωβος, ο Ρώσος αρχαιολόγος ιστορικός Σ.Μπελάγιεφ καθώς και ο μακαριστός Αρτινός ιστορικός ερευνητής  Κ.Τσιλιγιάννης, του οποίου είναι ανεκτίμητη η προσφορά στην ανάδειξη του Οσίου Μαξίμου του Γραικού.

 

Ο Αρτινός ιστορικός ερευνητής Κωνσταντίνος Τσιλιγιάννης, η Μονή Βατοπαιδίου και ο Άγιος Μάξιμος ο Γραικός.

12-1024x682

Η Μονή Βατοπεδίου έπαιξε καθοριστικότατο ρόλο στις ερευνητικές εργασίες του κ. Τσιλιγιάνη όπως φαίνεται στο παρακάτω απόσπασμα συνέντευξης του ερευνητή καθώς και στο απόσπασμα της επιστολής της Μονής Βατοπεδίου προς τον Πατριάρχη Μόσχας κ.Αλέξιο, που δημοσιεύεται στην συνέχεια.

«….Ο Άγιος Μάξιμος ο Γραικός ο Βατοπεδινός είναι για τους Αρτινούς η μεγαλύτερη θρησκευτική δόξα.  Ο Μάξιμος ο Γραικός ως ποιητής, φιλόσοφος, οσιομάρτυρας.  …., όταν πρωτοπήγα στο Άγιο Όρος στη Μονή Βατοπεδίου και με ενημέρωσαν οι αδελφοί πατέρες ότι εμείς οι Αρτινοί έχουμε έναν Άγιο τον Μάξιμο που ήταν Βατοπεδινός μοναχός, στεναχωρήθηκα που δεν είχε την ανάλογη προβολή και ο κόσμος δεν τον γνώριζε.

Τότε εκεί, στο Άγιο Όρος, άρχισα να ερευνώ και να μαθαίνω περισσότερα για τον Άγιο Μάξιμο τον Γραικό.  Τότε σκέφτηκα να κάνω ορισμένα πράγματα για τον Μάξιμο τον Γραικό.  Διαβάζοντας την ιστορία του συγκινήθηκα με την προσφορά του τη μεγάλη, για τη διάδοση της ορθοδοξίας.  Και τότε κάθισα και μελετώντας διαπίστωσα ότι ήταν κάτι διαφορετικό απ’ αυτό που ήθελαν να προβάλουν κάποιοι συγγραφείς.  Ήταν κάτι περισσότερο για μας τους Έλληνες.  Αν ήταν για τους Ρώσους ο φωτιστής τους, τους μύησε στον  ορθόδοξο χριστιανισμό, για τους Έλληνες  ήταν κάτι το διαφορετικό.  Έτσι σκέφτηκα αμέσως, μόλις πληροφορήθηκα από τις εφημερίδες περίπου το 1988, ότι οι Ρώσοι πρόκειται να κάνουν μεγάλη θρησκευτική γιορτή για την επέτειό τους και να αναγνωρίσουν εννέα αγίους, μεταξύ των οποίων κάποιους που αγαπούσαν περισσότερο στη Μόσχα, τον Άγιο Σέργιο και τον Άγιο Μάξιμο τον Γραικό, με δικιά μου πρωτοβουλία να προλάβω τους Ρώσους.  Γιατί τον Έλληνα Άγιο να τον αναγνωρίσουν πρώτα οι Ρώσοι και μετά οι Έλληνες;  Επειδή τότε η Άρτα δεν είχε Μητροπολίτη, είχε πεθάνει ο Ιγνάτιος ο Γ, πήγα στον φίλο μου τότε μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Αθηνών Σεραφείμ, τον παρακάλεσα πολύ κάνοντας μια αίτηση να με βοηθήσει να πάρει απόφαση η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος και στη συνέχεια θα πήγαινα μόνος μου την απόφαση στην Κωνσταντινούπολη.  Παρουσιάστηκα στον Οικουμενικό Πατριάρχη μακαριστό Δημήτριο και τον παρακάλεσα να λάβει απόφαση η Ιερά Σύνοδος του Οικουμενικού Πατριαρχείου γρηγορότερα από τους Ρώσους.  Μου το υποσχέθηκε και το έκανε.  Ήταν η ευτυχέστερη στιγμή της ζωής μου.   Έτσι ξεκίνησα για τον Άγιο Μάξιμο τον Γραικό, την αναγνώρισή του.

Μετά στο Άγιο Όρος οι Βατοπεδινοί μετά με γνώρισαν με τον μακαριστό πατέρα Γεράσιμο τον Μικραγιαννανίτη τον Υμνογράφο της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας και τον παρακάλεσα να γράψει μια Ακολουθία.  Μου λέει, δεν γνωρίζω γι’ αυτόν πολλά πράγματα.  Του θύμισα ότι στο παρελθόν είχε γράψει ένα τροπάριο.  Μου ζήτησε να του γράψω κάποια πράγματα για τη ζωή του, για να συντάξει την Ακολουθία.  Πράγματι έκανε μια θαυμάσια ακολουθία αντάξια του Αγίου και είμαι περήφανος που συνέβαλα κι εγώ στο ελάχιστο.  Μετά απ’ αυτό σκέφτηκα ότι υπάρχουν στοιχεία για τον τάφο του και τα λείψανά του, γιατί λοιπόν να μην γίνει μια ανακομιδή και να αποκτήσουμε κάποια άγια λείψανα ή μέρος αυτών;   Ο Σεργκέι Μπελάεφ ιστορικός και αρχαιολόγος και η ταπεινότητά μου επανειλημμένως οχλήσαμε εγγράφως και με την παρουσία μου – πήγα δυο φορές στη Μόσχα – τον μακαριστό Πατριάρχη Μόσχα Αλέξιο, τον παρακαλέσαμε να προχωρήσουμε σε ανασκαφές, αλλά αυτός δείλιαζε, κι αν δεν είναι έτσι όπως τα λέτε, μας έλεγε, και βρεθούν άλλα οστά, θα επέλθει δυσφήμηση για την πρωτοβουλία μου έλεγε.  Τέλος όμως έδωσε την ευλογία και τελικά, επιστήμονες εξέτασαν τα οστά και έβγαλαν απόφαση ότι ήταν του Μαξίμου του Γραικού.  Έγινε η ανακομιδή…

Στην συνέχεια ο Καθηγούμενος  της Ιεράς Μονής Βατοπεδίου ο Γέροντας Εφραίμ είχε την συγκινητική ιδέα να πάει μια μεγάλη συνοδεία Μητροπολιτών και Αγιορειτών μοναχών και επισήμων πολιτικών, να πάρει μέρος των Λειψάνων, πράγμα το οποίο έγινε κατά τη γιορτή της Παναγίας του Καζάν  Με μεγαλοπρέπεια δόθηκαν τα Άγια Λείψανα του Μαξίμου του Γραικού στον Μητροπολίτη Άρτης Ιγνάτιο Δ και στον Γέροντά μας τον Εφραίμ τον Καθηγούμενο  της Ιεράς Μονής Βατοπαιδίου.  Και εδώ είναι μια συγκινητική λεπτομέρεια.  Ήθελε να επιστρέψει στην Μονή της ζωής του, στην Μονή που αγάπησε, στην Μονή που μελέτησε,  στην Μονή που έγραψε.  Στην Ιερά Μονή  Βατοπαιδίου.  Ήθελε να επιστρέψει να εγκαταβιώσει εκεί.  Δεν τα κατάφερε αλλά τελικά έγινε η επιθυμία του.  Τα Λείψανά του γύρισαν στην Μονή Βατοπαιδίου.  Στην Μονή της μετανοίας του, στην Μονή που επιθυμούσε.  Είναι πολύ συγκινητικό αυτό, όχι μόνο για τους μοναχούς, αλλά και για εμάς του λαϊκούς,  και ιδιαίτερα για όσους πάσχιζαν για τη θεία και σεμνή προβολή του Μάξιμου του Γραικού.

Απόσπασμα της  συστατικής επιστολής  της Μονής Βατοπαιδίου προς τον Πατριάρχη Μόσχας κ. Αλέξιο  για τον Κ.Τσιλιγιάννη κατά την ανακομιδή των λειψάνων του Αγίου Μαξίμου του Γραικού.

 «…Νυν ότε χάριτι Θεού, προάγεσθε εις την ανακομιδήν των ιερών λειψάνων του οσίου Μαξίμου του Βατοπαιδινού, του μεγάλου αυτού Φωστήρος και Αγίου της Αγιωτάτης Ορθοδόξου ημών Εκκλησίας, προαγόμεθα διά του παρόντος ίεροσφραγίστου και ενυπόγραφου Μοναστηριακού ημών Γράμματος, ίνα συστήσωμεν τη Υμετέρα Άγιότητι τον κ. Κωνσταντίνον Τσιλιγιάννην, έρχόμενον αύτόσε, ίνα συμβάλη εις το θεάρεστον αυτό έργον. Ό έν λόγω κύριος διακρίνεται διά την φιλόχριστον βιοτήν του και ιδιαιτέρως διά την άγάπην και την εύλάβειαν, την οποίαν τρέφει προς τον Άγιον Μάξιμον, καθότι κατάγεται έκ της ιδιαιτέρας πατρίδος του Όσίου, της Άρτης Ηπείρου. “Εχει δε συμβάλει τα μέγιστα εις την προβολήν των έργων του και της βιογραφίας του ανά τον Ελλαδικόν χώρον. Επιθυμεί δε να προσφέρει την έκ της καρδίας προσφοράν του, παρευρισκόμενος εις την άνακομιδήν των ιερών λειψάνων του Αγίου. Όθεν, παρακαλούμεν θερμώς όπως έναγκαλισθήτε αυτόν μετά πατρικής στοργής, ώς γνήσιον υϊόν».

 

 

ΜΕΡΟΣ-Β

3

Η δωρεά του αντίγραφου της εικόνας της Παναγίας της Παραμυθίας και τα παρεπόμενα

Στις 20 Ιανουαρίου 2014 ο ηγούμενος της Μονής Βατοπαιδίου Γέροντας Εφραίμ, με την συνοδεία Βατοπαιδινής μοναστικής αντιπροσωπίας, μετέφερε στην Άρτα και δώρησε στον ομώνυμο ιερό ναό του Αγίου Μαξίμου αντίγραφο της περίπυστης  εικόνας της Παναγίας της Παραμυθίας, που αποτελεί εφέστια εικόνα της Μονής. Και για την ιστορική καταγραφή υπενθυμίζουμε ότι το αντίγραφο της εικόνας της Παναγίας της Παραμυθίας, είναι δωρεά της οικογένειας του Κύπριου ιατρού Νεάρχου Παναγή «δια της Ιεράς Μονής Βατοπεδίου», πατέρες της οποίας αγιογράφησαν την Θεομητορική εικόνα.

Ο Αρτινός λαός και ο  τοπικός τύπος αντιμετώπισαν με αρκετή καχυποψία την έλευση της Βατοπαιδινής αντιπροσωπίας.

Σχολιάζοντας την συμπεριφορά αυτή τοπική Αρτινή εφημερίδα σε άρθρο της έγραψε και τα εξής:

 « Είδαν το δένδρο και δεν είδαν το δάσος, όσοι έσπευσαν να σχολιάσουν την παρουσία του ηγουμένου Εφραίμ στην Άρτα με την ευκαιρία της έλευσης της εικόνας της Παναγίας της Παραμυθίας, η οποία θα παραμείνει στον Ιερό Ναό του Αγίου Μαξίμου του Γραικού στο Τρίγωνο. Θυμήθηκαν τα όσα είχαν προηγηθεί, με τις ιερές ανταλλαγές και τις ευθύνες που αποδίδονται στον ηγούμενο της πιο ιστορικής και φημισμένης Μονής του Αγίου Όρους και δεν θυμήθηκαν ότι η ιστορία έχει κάνει ένα τεράστιο δώρο στην Άρτα ,που είναι το τέκνο της ο Άγιος Μάξιμος Γραικός, που μόνασε στην εν λόγω Μονή αλλά και ήταν άνθρωπος που προχώρησε στον εκχριστιανισμό της Ρωσίας, όπου έζησε και μεγαλούργησε. Η ιστορία της Άρτας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την Ιερά Μονή Βατοπεδίου του Αγίου Όρους και αυτή η σχέση, μόνο τιμητική και χρήσιμη είναι για την πόλη και την περιοχή μας. Δεν ήταν ικανή η αντιπαράθεση που προέκυψε πριν μερικά χρόνια, σε σχέση με τις ανταλλαγές να ακυρώσει την ιστορία της Μονής και να δημιουργήσει στίγματα στην πορεία της αλλά και την προσφορά της στον Χριστιανισμό..» ).

Ήταν  ενθαρρυντικό και παρήγορο που διατυπώθηκαν  έστω και τότε, για πρώτη φορά στον τοπικό τύπο τέτοιες απόψεις, που υπενθυμίζουν τις ευεργεσίες της Ι.Μ.Μ. Βατοπεδίου στον Αρτινό λαό.

Μέχρι τότε τίποτα από τις παραπάνω δωρεές της Μονής προς τον Αρτινό λαό  δεν αποτέλεσε τροχοπέδη στον διασυρμό της Μονής και στον τοπικό τύπο. Κρατώντας  ένα σάκο με πέτρες  πετροβολούσαμε και την Μονή και τον ηγούμενό της και την αδελφότητά της. Είχαμε γίνει εισαγγελείς και κριτές των πάντων. Γίναμε αυτόκλητοι εισαγγελείς και δικαστές και βγάλαμε  τις αποφάσεις μας και την ετυμηγορία μας. Τώρα όμως, που τα πράγματα αλλάζουν και οι δικαστικές αποφάσεις ανατρέπουν ό,τι μέχρι τώρα διαδίδονταν «ποιούμεν την νήσσαν».

Βέβαια ουδείς ασφαλέστερος εχθρός από τον ευεργετηθέντα. Είναι γνωστές πανελλαδικά και οι απόψεις πρώην Αρτινού βουλευτή, για τον Γέροντα Εφραίμ  και κανείς τοπικός παράγοντας επίσημα δεν διατύπωσε άλλη γνώμη από αυτές που τα «παπαγαλάκια» και των τοπικών και των μεγάλων Μ.Μ.Ε εκτόξευαν, κάνοντας ουσιαστικά μια πρωτότυπη πλύση εγκεφάλου στον ανημέρωτο  Αρτινό λαό.

Ας μην ξεχνάμε επίσης ότι Βατοπαιδινή αντιπροσωπία είχε να έλθει στην Άρτα από τον Οκτώβριο του 1997, όταν μεταφέρθηκε στην πόλη τεμάχιο λειψάνου του Αγίου Μαξίμου του Γραικού. Αξιοσημείωτη η απουσία της Ι.Μ.Μ. Βατοπεδίου  και στην θεμελίωση του Ναού του Αγίου στο Τρίγωνο και στα θυρανοίξια του υπογείου ναού.

Η έκδοση των Απάντων του Οσίου Μαξίμου του Γραικού από την Ι.Μ.Βατοπαιδίου.

Η Μονή Βατοπαιδίου έχει εκδόσει μέχρι τώρα τρεις τόμους από τα Άπαντα του Οσίου Μαξίμου του Γραικού. Σε σχετική εκδήλωση στο Πνευματικό Κέντρο της Μητρόπολης Άρτας στις 21 Ιανουαρίου 2014 έγινε η  παρουσίαση του Β και Γ τόμου των Απάντων.

Για την ιστορική καταγραφή σημειώνονται τα εξής: Οικονομικός χορηγός του Β Τόμου των Απάντων του Αγίου Μαξίμου είναι Αρτινή ιερατική οικογένεια. Η απόφαση της οικογένειας γνωστοποιήθηκε στον ηγούμενο της Μονής Βατοπεδίου την Μεγάλη Τεσσαρακοστή του 2010 σε συνάντηση που είχε μαζί του στην Ιερά Μονή Παναγίας Φανερωμένης στην Μεσοποταμία  Καστοριάς. Ήταν η εποχή που είχε ξεσπάσει το λεγόμενο «σκάνδαλο Βατοπαιδίου» και ο Γέροντας και η Μονή ήταν στο επίκεντρο των γεγονότων και ήταν δέκτες ποικίλων  συκοφαντιών .

Επιθυμία των δωρητών ήταν να διατηρηθεί επίσημα η ανωνυμία τους, να προλογίσει τον Τόμο ο Μητροπολίτης Άρτας κ.κ.Ιγνάτιος Δ΄ και η παρουσίαση του Τόμου να γίνει στην Άρτα. Τα γεγονότα όμως που μεσολάβησαν με την «υπόθεση- Βατοπαιδίου» καθυστέρησαν την παρουσίαση. Η χορηγία και η επιθυμία της παρουσίασης  του Β τόμου των απάντων του Αγίου Μαξίμου στην Άρτα  στάθηκε αφορμή να ανοίξει εκ νέου για τη Μονή Βατοπαιδίου  ο δρόμος προς την γενέτειρα του Αγίου.

Σχολιάζοντας τα παραπάνω τοπική εφημερίδα έγραψε και τα εξής: «..(πολλοί) επίσης είδαν ως αμφιβόλου ποιότητας την εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στην Άρτα και έγινε η παρουσίαση του Β και Γ τόμου των Απάντων του Οσίου Μαξίμου του Γραικού. Μόνο που αυτοί οι τόμοι στα πέρατα του κόσμου που θα…….ταξιδέψουν, εκτός όλων των άλλων και την Άρτα θα προβάλλουν, η οποία έχει το δώρο της ιστορίας.»

Δεν γνωρίζουμε ακριβώς ποιες απόψεις σχολιάζονται στο παραπάνω κείμενο. Όμως όσοι τις εκπροσωπούν βρίσκονται πολύ μακριά από τον χώρο της πνευματικής δημιουργίας. Κάθε βιβλίο είναι πνευματικό δημιούργημα που θέλει πολύ κόπο και δεν μπορούν να τον αξιολογήσουν όσοι βρίσκονται «έξω από τον χορό». Και κάθε βιβλιοπαρουσίαση είναι προβολή, γνωστοποίηση και ελάχιστη αναγνώριση της αξίας  του βιβλίου και του κόπου του  συγγραφέα. Και αν λάβουμε υπόψη ότι στα Άπαντα περιλαμβάνονται οι διδασκαλίες του Αγίου και οι απόψεις του για διάφορα πνευματικά θέματα, που αντιμετώπισε στην Ρωσία και γι΄ αυτά  διώχτηκε και φυλακίστηκε, γίνεται φανερό ότι η συγκεκριμένη  βιβλιοπαρουσίαση είχε πολύ μεγάλη σημασία. Τέτοιας υψηλής ποιότητας και επιπέδου εκδηλώσεις σπανίζουν στην περιοχή της Άρτας.

Εκείνο που θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί είναι, ότι η όλη εκδήλωση, παρόλο το «άψογο» της οργάνωσης, με την παρουσίαση συγχρόνως δύο τόμων από τα Άπαντα του Αγίου Μαξίμου, τις ομιλίες και τα υπόλοιπα  ήταν πολύ «βαριά» για το κοινό της Άρτας, που την παρακολούθησε. Ήταν εκδήλωση για κοινό «ειδικού επιπέδου» με γνώσεις θεολογικές, εκκλησιολογικές και γνώσεις εκκλησιαστικής και πολιτικής  ευρωπαϊκής και Ρωσικής ιστορίας. Παρουσιάστηκαν πολλά και έμειναν ελάχιστα στο μεγαλύτερο μέρος του κοινού παρόλες τις φιλότιμες προσπάθειες των καθηγητών κ. Τρίτου και κ. Φίλια που προσπάθησαν με πολύ απλό τρόπο να δώσουν στους ακροατές βασικές γνώσεις του έργου του Αγίου Μαξίμου του Γραικού.

Ο βίος και η πολιτεία του Αγίου Μαξίμου του Γραικού είναι τελείως διαφορετικοί από τους συνηθισμένους βίους που γράφονται στα Συναξάρια της Εκκλησίας. Χρειάζεται αρκετή μελέτη και αρκετές γνώσεις για να κατανοήσουμε τον Ουμανιστή Αγιορείτη μοναχό. Τον πολυτάλαντο  κληρονόμο  και μελετητή  της κλασικής ελληνικής κληρονομίας, που έγινε ο δημιουργικός εκφραστής του Ορθοδόξου ουμανισμού της Βυζαντινής παράδοσης και αυθεντικό υπόδειγμα πνευματικότητας του ορθοδόξου μοναχισμού. Το πρόσωπο εκείνο που από τον ουμανισμό της Δύσεως κατέληξε στον Αγιορείτικο μοναχισμό και έγινε στην συνέχεια εκκλησιαστικός μεταρρυθμιστής και ισαπόστολος στην Ρωσία. Και έζησε σαν Ομολογητὴς – Μάρτυρας  – Ὅσιος, Έγκλειστος και Ήσυχαστὴς.

Ο Άγιος Μάξιμος ο Γραικός ήταν και παραμένει ο μεγάλος άγνωστος στους Αρτινούς και όχι μόνο. Και για να κατανοήσουμε  την διδασκαλία του, όπως παρουσιάζεται στους Τόμους, πρέπει να γνωρίσουμε πρώτα την ζωή του, την εποχή του, τα προβλήματα που αντιμετώπισε, τις απόψεις του γι αυτά, τους διωγμούς του κ.λ.π

Ο νέος ενοριακός ναός του Οσίου Μαξίμου και η Ι.Μ.Βατοπαιδίου

agmaximos

Για την κατασκευή του νέου ενοριακού ναού  του Οσίου Μαξίμου σημαντικότατη είναι η οικονομική προσφορά της Μονής. Και ήταν τέτοια η συμβολή της Μονής, που αν δεν υπήρχε αυτή, θα ήταν πολύ δύσκολο, λόγω και της οικονομικής κρίσης να είχε ανοικοδομηθεί ο κεντρικός ενοριακός ναός με την σημερινή  του μορφή. Αυτή η μεγάλη προσφορά της Μονής στον Αρτινό λαό καταγράφεται σε σχετικό κείμενο που υπάρχει μέσα στον ναό σε μαρμάρινη πλάκα.

«….Η ΕΝ ΜΟΝΑΙΣ ΜΕΓΙΣΤΗ ΒΑΤΟΠΑΙΔΙΟΥ ΜΑΝΔΡΑ  ΠΡΟΣΕΦΕΡΕΝ ΥΠΕΡ ΔΥΝΑΜΙΝ ΔΟΜΟΝ ΟΣ ΚΟΣΜΕΙ ΑΠΟ ΤΟΥ ΝΥΝ ΤΗΝ ΑΡΤΑΝ..» (απόσπασμα).

Ολόκληρο το κείμενο, που υπάρχει στην αφιερωματική μαρμάρινη πλάκα είναι το παρακάτω.

«ΤΟΝΔΕ ΣΗΚΟΝ ΟΝΠΕΡ ΟΡΑΣ, ΤΟΥ ΒΙΟΥ ΠΑΡΟΔΙΤΑ

ΗΓΕΙΡΕΝ Η ΕΥΣΕΒΗΣ  ΧΟΡΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΤΑΙΩΝ ΤΩΝ ΑΓΑΠΩΝΤΩΝ ΕΥΠΡΕΠΕΙΑΝ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΚΑΙ ΤΙΜΗΝ

ΟΙΚΕΙΑΣ ΧΘΟΝΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΜΟΝΑΣΤΟΥ ΤΟΥ ΓΕΡΑΡΟΥ

ΜΟΝΗΣ ΒΑΤΟΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕΓΑΛΩΝΥΜΟΥ ΟΝΤΩΣ ΠΑΤΡΟΣ

ΜΑΞΙΜΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΚΛΗΣΙΝ ΜΕΝ ΓΡΑΙΚΟΥ

ΚΑΙ ΦΩΤΙΣΤΟΥ ΤΩΝ ΡΩΣΩΝ.

ΣΥΝ ΤΑΙΣ ΕΥΧΑΙΣ ΤΟΝ ΛΙΘΟΝ ΕΘΗΚΕΝ  ΕΙΚΑΔΕ ΚΑΙ ΟΚΤΩ ΜΗΝΟΣ ΜΑΙΟΥ ΤΩ ΚΣΤ(2006) ΕΝ ΕΤΕΙ ΣΩΤΗΡΙΩ ΣΕΠΤΟΣ ΙΓΝΑΤΙΟΣ Ο ΑΡΧΙΠΟΙΜΗΝ  Ο ΤΕΤΑΡΤΟΣ ΕΝ ΤΗ ΣΕΙΡΑ  ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥΤΟ ΦΕΡΩΝ  Ο ΠΡΩΤΟΣ ΟΜΩΣ ΠΥΡΓΩΤΗΣ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΣΕΜΝΕΙΟΥ

ΣΥΝ ΕΠΙΚΟΥΡΙΑ ΤΗ ΑΤΡΥΤΩ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΤΟΥ ΘΥΤΟΥ

ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΥΛΑΒΟΥΣ ΠΕΡΙ ΑΥΤΩ ΕΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

ΩΣ ΔΕ ΚΑΛΛΙΤΕΚΝΟΣ ΤΡΟΦΟΣ ΤΗΝ ΓΗΝ ΕΞ ΗΣ ΑΝΕΘΑΛΕ

ΒΛΑΣΤΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΥ ΕΡΓΩ ΕΥΓΝΩΜΟΝΟΎΣΑ

ΚΑΙ ΧΑΡΙΝ ΗΝ ΓΡΑΦΑΙΣ Ο ΘΕΙΟΣ ΠΑΤΗΡ ΕΚΗΡΥΞΕΝ

ΙΚΕΤΕΥΤΙΚΩΣ ΝΥΝ ΕΚΖΗΤΟΥΣΑ

Η ΕΝ ΜΟΝΑΙΣ ΜΕΓΙΣΤΗ

ΒΑΤΟΠΑΙΔΙΟΥ ΜΑΝΔΡΑ  ΠΡΟΣΕΦΕΡΕΝ ΥΠΕΡ ΔΥΝΑΜΙΝ

ΔΟΜΟΝ ΟΣ ΚΟΣΜΕΙ ΑΠΟ ΤΟΥ ΝΥΝ ΤΗΝ ΑΡΤΑΝ.

ΕΓΕΝΕΤΟ ΔΕ ΤΑ ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΠΕΜΠΤΗ  ΜΗΝΟΣ ΙΟΥΝΙΟΥ

ΤΟΥ 2016 ΑΠΟ ΓΕΝΝΗΣΕΩΣ ΚΥΡΙΟΥ.

Επίλογος

Ο άγιος Μάξιμος υπήρξε ο κατεξοχήν κήρυκας και φωτιστής των Ρώσων. Η μεγάλη του μόρφωση αλλά κυρίως η βαθιά του πίστη προς τον Θεό και η αγάπη του για τους συνανθρώπους του έγινε αφορμή, ώστε να γίνει φορέας νέων ιδεών στη Ρωσία σε μια εποχή που υπήρχαν πολλές και συνεχείς πνευματικές ζυμώσεις. Με τον αγώνα του απέδειξε πως η Ρωσική Εκκλησία βρισκόταν μακριά απ’ τα χριστιανικά ιδεώδη και για την επιστροφή της χρειαζόταν μεγάλος αγώνας. Οι σύγχρονοί του δεν κατάλαβαν το σκοπό του Αγίου, γι’ αυτό και τον πολέμησαν. Η προσφορά του όμως αναγνωρίσθηκε μετά, γιατί ήταν ο θεμελιωτής ενός μεγάλου αγώνα που άρχιζε με σκοπό την αφύπνιση των πνευματικών δυνάμεων της Ρωσίας και την ανάπτυξη της εσωτερικής ζωής της Εκκλησίας. Κανένας άλλος συγγραφέας δεν απέκτησε τόσο κύρος και τόση σπουδαιότητα στη Ρωσία, όσο ο Μάξιμος, γιατί κανένας δεν αγωνίστηκε τόσο πολύ και δεν υπέφερε για την πνευματική εξύψωση και σωτηρία του Ρωσικού λαού, όσο ο άγιος Μάξιμος ο Γραικός.

 

Ευχόμαστε η ανεκτίμητη προσφορά της Ι.Μ.Μ. Βατοπεδίου στον Αρτινό λαό να γίνει αφορμή πνευματικής καλλιέργειας και ομολογιακής αφύπνισης. Και αν λάβουμε υπόψη ότι  «τιμή Αγίου = Μίμησις Αγίου», οφείλουμε να κατηχηθούμε και να παραδειγματιστούμε από τους διωγμούς και τα μαρτύρια του Αγίου. Να συνειδητοποιήσουμε ότι η παραμονή μας στην  ακαινοτόμητη Ανατολική Εκκλησία δεν είναι εύκολη, ούτε πάντοτε – από την ανθρώπινη πλευρά – γεμάτη χαρές και δαφνοστέφανα, αλλά είναι οπωσδήποτε υπόθεση υπακοής προς τον Χριστό ο οποίος καλεί στο Σώμα Του τους αληθείς  και αμερόληπτους αναζητητές της αληθείας, οι οποίοι «δια τους λόγους των χειλέων Αυτού εφύλαξαν οδούς σκληράς» και Αυτός «εξήγαγεν αυτούς εις αναψυχήν» (Ψαλμ. 16,4 & 65,12), αναψυχήν «αληθινής καρδίας, ..εν πληροφορία πίστεως» (Εβρ. 10,22).

 

ΠΗΓΕΣ

Α. Κωνσταντίνου Α. Τσιλιγιάννη, Χρονικό της ανακαλύψεως του τάφου, της ανακομιδής στη Ρωσσία και της μετακομιδής στην Ελλάδα των ιερών λειψάνων του Αγίου Μαξίμου του Γραικού.

Β.www.pemptousia.gr

Γ. Εφημερίδες του τοπικού Αρτινού  τύπου.

 

Ὁ ἅγ. Μάξιμος ὁ Γραικός ὡς θεματοφύλακας τῆς Χριστιανικῆς παράδοσης, Neža Zajc (Σλοβενία)

 

ΑΓΙΟΣ ΜΑΞΙΜΟΣ ΓΡΑΙΚΟΣ

Ο Άγιος Μάξιμος ο Γραικός κατατάσσεται στους πιο ονομαστούς αρχαίους συγγραφείς της ρωσικής λογοτεχνίας. Ο βίος και τα συγγράμματά του έχουν γίνει αντικείμενο έρευνας από ιστορική, επιστημονική και κοινωνικό-πολιτική άποψη. Επίσης από τους Ρώσους μελετητές προβλήθηκε ο ρόλος που έπαιξε ο λόγιος Έλληνας στην Ιστορία της Ρωσίας, ιδιαίτερα δε στα γεγονότα που διαμόρφωσαν το αυτοκέφαλο της Ρωσικής Ορθοδόξου Εκκλησίας. Παρ᾿ όλα αυτά το τεράστιο έργο του δεν έχει αξιοποιηθεί πλήρως ακόμα. Όπως σχεδόν καθόλου δεν έχει μελετηθεί η μοναχική εμπειρία του Αγιορείτου ασκητού Μαξίμου, την οποία απέκτησε στη Μονή Βατοπαιδίου. Ενώ κυρίως αυτά τα βιώματα καθόρισαν την μετέπειτα πνευματική πορεία του Αγίου και επηρέασαν τα μέγιστα το περιεχόμενο των συγγραμμάτων του.

Ο Άγιος Μάξιμος ο Γραικός (κατά κόσμο Μιχαήλ Τριβώλης) γεννήθηκε, ως γνωστόν, στην Άρτα, πρώην πρωτεύουσα της Ηπείρου. Οι πρώτες του σπουδές αφορούσαν την Βυζαντινή και Ευρωπαϊκή γραμματεία. Είναι σημαντικό το γεγονός, ότι ακόμα και στα νιάτα του ο Άγιος είχε αποκτήσει ορισμένες πνευματικές γνώσεις, στις οποίες παρέμεινε πιστός σ᾿όλη τη ζωή του. Η κοσμοθεωρία του νεαρού φιλοσόφου, τόσο στην αρχή της πορείας του, όσο και αργότερα, διαμορφωνόταν στο περιβάλλον του πολιτιστικού κινήματος της Ελληνικής Διασποράς, που αποτελούνταν τότε από σπουδαία πρόσωπα, που συνέβαλαν στην ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής διανόησης. Καθώς όμως άρχισαν να επικρατούν όλο και περισσότερο τα ιδεώδη της Αναγέννησης, ο Μιχαήλ Τριβώλης ακολουθώντας τους διδασκάλους του, οι οποίοι προέβλεψαν την απώλεια της Χριστιανικής συνείδησης στη Δυτική Ευρώπη, σύντομα έφυγε από την Ιταλία.

Το 1506 ο Μιχαήλ εκάρη μοναχός στην Ιερά Μονή Βατοπαιδίου μετονομασθείς Μάξιμος. Κατά τα δέκα χρόνια της παραμονής του στον Άθωνα, απέκτησε πείρα εκκλησιαστικής ζωής όχι μόνο εντός, αλλά και εκτός του Αγίου Όρους. Έτσι διακονώντας τον Άγιο Πατριάρχη Νήφωνα Β΄, τον συνόδευε στα ταξίδια σε άλλες Χριστιανικές χώρες. Επίσης ασχολήθηκε αργότερα με την διοργάνωση των εκκλησιαστικών σχέσεων της Μονής με άλλα εξωτερικά Ορθόδοξα ιδρύματα. Μεταξύ των Αγιορειτών πατέρων, όπως φαίνεται, είχε φήμη ενός από τους πιο έμπειρους καλλιγράφους. Κανένας δεν αμφισβητούσε το κύρος του επειδή είχε λάβει μόρφωση και γνώσεις στην Ιταλία (αυτό δηλαδή που συνέβη αργότερα στην Ρωσία), γι᾿αυτό τον εμπιστεύονταν να αντιγράφει τόσο αρχαία, όσο και πολύτιμα επίσημα έγγραφα, όπως π.χ. ένα του 11ου αιώνα για τη Μονή Κωνσταμονίτου και το χρυσόβουλο Ανδρονίκου Β΄ του Παλαιολόγου προς την Μονή Βατοπαιδίου του 1301, του οποίου αντίγραφο έφερε μαζί του στην Μόσχα. Από την περίοδο της εν Αγίω Όρει διαμονής του Μαξίμου σώζονται μερικοί εκκλησιαστικοί ύμνοι και επιγράμματα εις τιμήν του Προφήτου Ιωάννου του Προδρόμου, του Μεγαλομάρτυρος Δημητρίου κ.ά. Σ᾿αυτούς φαίνεται η αγάπη του Οσίου προς τους Αγίους, όπως επίσης το πόσο εμπνεόταν από τη ζωή και τους άθλους τους. Τέλος, δικαιολογημένη θα είναι η άποψή μας, ότι ακριβώς κατά τη διάρκεια των εργασιών του με τα χειρόγραφα στις βιβλιοθήκες των Μονών του Αγίου Όρους, θα έγινε και η πρώτη γνωριμία του Αγίου με την Σλαβονική γλώσσα.

Η κοσμοθεωρία του Αγίου διατυπώθηκε πληρέστερα στα συγγράμματά του κατά την περίοδο της δραστηριότητός του στη Ρωσία, όπου ο Όσιος μετέβη το 1518 κατόπιν πρόσκλησης του Μεγάλου Ηγεμόνα της Μόσχας Βασιλείου Γ΄. Ο Μάξιμος ο Γραικός στα έργα του συνδύασε άριστα και αρμονικά την μόρφωση που έλαβε στην Ιταλία, με την μοναχική πείρα την οποία απέκτησε στη Μονή Βατοπαιδίου, βάσει της επιμελούς μελέτης της αρχαίας Χριστιανικής Αγιοπατερικής κληρονομιάς. Ο Όσιος συχνά αναφέρεται στους θεολογικούς όρους των πρώτων Οικουμενικών Συνόδων, κυρίως στα συγγράμματά του τα οποία στη ρωσική επιστήμη αποκαλούνται «πολεμικά». Σ᾿ αυτά ο Μάξιμος έλεγχε τα λάθη που τα έβρισκε στα ρωσικά λειτουργικά βιβλία και τις εκφράσεις που του θύμιζαν τις αρχαίες χριστιανικές αιρέσεις, σαν αυτές των Αρείου, Ευτυχούς και Νεστορίου. Επίσης ο Άγιος ανεδείχθη εξαιρετικός ερμηνευτής της Αγίας Γραφής και της Ιεράς Παράδοσης.Αυτό φαίνεται τόσο από τα άρθρα, όπου αποκαλύπτει το νόημα αγιογραφικών χωρίων και εκφράσεων, όσο και από αυτά που αφιερώνονται στα θέματα μοναχικής ζωής ή ερμηνεύουν κάποιες εικονογραφικές παραστάσεις. Ακόμα στις μεταφράσεις των Πατερικών κειμένων που έκανε, πρόσθετε ορισμένα δικά του σχόλια, χωρίς να ξεφύγει ποτέ από το πνεύμα της παραδοσιακής Χριστιανικής διδασκαλίας. Τέλος, πρέπει να αναφερθούμε και στη λειτουργική κληρονομιά της ρωσικής περιόδου του βίου του Αγίου Μαξίμου, δηλαδή τις προσευχές και τους ύμνους του. Περισσότερααπό αυτά δεν έχουν δημοσιευθεί ακόμα και υπάρχουν μόνο στα χειρόγραφα.

Μια από τις πιο σημαντικές, κατά τη γνώμη μας, χαρακτηριστικές πτυχές της θεολογίας Μαξίμου του Γραικού, την οποία βλέπουμε βαθειά χαραγμένη στα έργα του, είναι το πρόσωπο της Υπεραγίας Θεοτόκου. Ο Όσιος υπερασπίστηκε την αγιότητά Της και αγωνίστηκε για το να τιμάται η Παναγία σωστά. Κατά τον Μάξιμο η ομολογία της Θεοτόκου είναι αναφαίρετο μέρος ομολογίας της Ορθοδόξου Πίστεως. Για τον Άγιο η σάρκωση του Υιού του Θεού, συνδέεται άρρηκτα με την Θεομήτορα, χωρίς δε την σάρκωση ήταν ανέφικτη η σωστή ομολογία και των τριών προσώπων της Αγίας Τριάδος. Αυτή η θεολογική άποψή του πηγάζει από την αρχαία εκκλησιαστική γραμματεία και τις εικαστικές τέχνες (π.χ. αγιογραφίες των κατακομβών της βόρειας Ρώμης), τον Ακάθιστο, την θεμελιώδη βυζαντινή υμνογραφία σαν αυτή Κοσμά του Ιεροσολυμίτου και Ιωσήφ του Υμνογράφου. Η μεγάλη αγάπη και οι προσευχές του προς την Παναγία, αναμφιβόλως βοήθησαν αργότερα τον Άγιο να επιβιώσει πνευματικά στις αφόρητα δύσκολες στιγμές της παραμονής του στη Ρωσία. Νομίζουμε, ότι η πρεσβεία και η προστασία της Παναγίας αόρατα συνόδευε τον Όσιο Μάξιμο σ᾿όλες τις κύριες φάσεις της ζωής του.

Θα ήταν παράλειψη να μην αναφερόμασταν στην διόρθωση των λειτουργικών βιβλίων από τον Άγιο Μάξιμο. Τα σχετικά έργα του, όπως και το γεγονός της δημιουργίας μιας πρωτότυπης γλώσσας στη ρωσική γραμματεία, έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της Ρωσικής Ορθόδοξης θεολογίας και έθεσαν υποδειγματικό γραμματικό θεμέλιο για την διαμόρφωση της μετέπειτα γλώσσας της πεζογραφίας στην Ρωσία.

Εν κατακλείδι, θα θέλαμε να επιστήσουμε την προσοχή σας και στο εξής γεγονός: Παρόλο που ο Άγιος Μάξιμος ο Βατοπαιδινός εργάστηκε στην τόσο δύσκολη ιστορική περίοδο, όπως ήταν η Ευρωπαϊκή Αναγέννηση και ο ίδιος ανατράφηκε στο περιβάλλον της νέας  νοοτροπίας και των διασήμων εκπροσώπων εκείνης της εποχής, ανεδείχθη πραγματικός τηρητής, φύλακας και άξιος εκφραστής της Ορθοδόξου Αγιοπατερικής κληρονομιάς, θεολογίας και δογματικής, όπως και αυθεντικός φορέας αρχαίας Αγιορείτικης μοναχικής παράδοσης.

πηγη.ΜΑΞΙΜΟΛΟΓΙΑ

Νά ἐμφυσήσεις στήν ψυχή σου τήν θεία ἀγάπη Του Χριστοῦ. Μήν περιμένεις νά πάψουν οἱ δοκιμασίες πού αὐτός (ὁ πονηρός) μηχανεύεται εἰς βάρος σου

Δεν θα ζήσουμε, ψυχή μου, τον χρόνο της παρούσης ζωής μας μέσα στην οκνηρία, την απραγία και την ανοησία, σαν άπειρα νήπια, θεωρώντας ότι είναι αρκετή για την σωτηρία μας η παραμονή μας σε αυτόν τον τόπο, τον απρόσιτο στις γυναίκες και τους κοσμικούς ανθρώπους, γιατί έτσι θα μείνουμε στην πλάνη. Διότι και στα αρχαία χρόνια στους Ισραηλίτες, που με την βοήθεια του Υψίστου και με την καθοδήγηση του Μωυσή έφυγαν από την Αίγυπτο και τον Φαραώ, δεν ήταν αρκετό για την ευσέβεια τους το γεγονός ότι πέρασαν σαράντα χρόνια σε τόπο απρόσιτο, δηλαδή στην έρημο, επειδή ακριβώς δεν διατήρησαν την σοφή πίστη στον Θεό, που τους έσωσε από αναρίθμητες δυσκολίες…
Δεν αρκούν τα άθλια αυτά κουρέλια, ψυχή μου, για να ευχαριστήσουμε τον Κύριο των πάντων. Με ένα από αυτά, την διαμονή στην έρημο, επιτυγχάνεται η απόλυτη σιωπή και με το άλλο η απόλυτη ταπείνωση.Εάν όμως και στο πρώτο και στο δεύτερο κάποιος περιβάλλεται με δόξα και κοσμικές μέριμνες, αυτός δεν διαφέρει σε τίποτε από τον σκύλο που επιστρέφει στα ξεράσματά του, κατά τον λόγο του μεγαλυτέρου των αποστόλων. Αυτά τα μαύρα κουρέλια, ψυχή μου, αποτελούν την εικόνα του θρήνου και της νεκρώσεως, η οποία αφορά εμάς που επιλέξαμε να θεωρούμε τον εαυτό μας πάντοτε νεκρωμένο εκουσίως για την παρούσα ζωή. Η νέκρωση αυτή συνίσταται στο να μισούμε πάντοτε ολόψυχα κάθε σαρκική ηδονή και κάθε επίγεια δόξα και να ζούμε αφιλοκερδώς και όσια, αποκτώντας τα αναγκαία από την δουλειά μας και θεωρώντας την ένδεια ως μεγάλο πλούτο.
Αν όμως και πάλι ανόητα περιβάλλουμε τον εαυτό μας με απληστία, δόξα, οινοποσία, γέλια, με τα οποία συνήθως ενώνεται κάθε άνομη επιθυμία, τότε δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι θα παραδοθούμε στα απόλυτα βάσανα, επειδή ακριβώς ψευδόμαστε εκούσια και συνειδητά, αντίθετα προς τους όρκους που δώσαμε. Τί μπορεί να είναι χειρότερο από αυτό; Καλύτερα, λέγει η σοφία του Θεού, να μην υποσχεθούμε και να εκτελέσουμε, παρά να υποσχεθούμε και να ψευσθούμε. Και ο θείος ψαλμωδός διαλαλεί: «Απολείς πάντας τους λαλούντας το ψεύδος».
Ο Χριστός, ψυχή μου, δεν ευχαριστείται με την αλλαγή του τόπου και της αμφιέσεως, όπως είπαμε προηγουμένως, αλλά με την καθαρότητα της ζωής και την απόκτηση διαφόρων αρετών, που στηρίζονται στην τελεία πίστη. Και, όπως με την βοήθεια της χάριτος του Θεού ξέφυγες από τα δίχτυα της νοερής Αιγύπτου, δηλαδή αυτού του κόσμου, έτσι προσπάθησε με όλη την δύναμή σου, κάτω από την προστασία της πίστης και με τον φόβο του Θεού, να ξεφύγεις από τον διάβολο, που σε κυριεύει και πάντοτε επιτίθεται εναντίον σου με δύναμη και μένος. Και μη σταματάς να τρέχεις για να γλυτώσεις από αυτόν, μέχρις ότου δεις να τον πνίγει η ισχυρή δεξιά του Υψίστου μέσα στην άβυσσο της φωτιάς μαζί με όλα τα άρματα και τους δυνατούς οπλοφόρους του.
Τότε θα δεις τον εαυτό σου να τον σκεπάζει η θεία νεφέλη του Παρακλήτου, ο οποίος δροσίζει την φλόγα που προκαλούν μέσα σου οι ασώματοι εχθροί με τις φλογερές σκέψεις των απαίσιων επιθυμιών. Θα σε οδηγήσει προς την γη της Επαγγελίας όχι το πυρ αλλά η καθαρότητα του ζώντος φωτός. Η γη της Επαγγελίας δεν είναι εκείνη που μοίρασε στους Ισραηλίτες ο Ιησούς του Ναυή, αλλά αυτή που υποσχέθηκε ο πρωτότοκος όλων των ζώντων ο «ωραίος κάλλει παρά τους υιούς των ανθρώπων», ο οποίος γεννήθηκε από την πανάχραντη και Παναγία Παρθένο, ο Χριστός Ιησούς, ο οποίος πρώτος εισήλθε εκεί, αφού νίκησε τον θάνατο.
Να είσαι πάντοτε σε εγρήγορση, ψυχή μου, επειδή ο νοερός Φαραώ που σε κυνηγά δεν παύει να εφευρίσκει κακό εναντίον σου. Μην περιμένεις, αγαπημένη μου ψυχή, να πάψουν οι δοκιμασίες που αυτός μηχανεύεται εις βάρος σου. Επειδή από την φύση του είναι φθονερός και θρασύς, η οργή του δεν υποχωρεί ποτέ, αλλά πάντοτε προσπαθεί να σε ρίξει στο πυρ των βασάνων. Επίσης μην τον εμπιστεύεσαι, όταν υποχωρεί, επειδή τότε ακριβώς προσπαθεί με ξεχωριστή πονηριά να σε αρπάξει. Κατ’ αυτόν τον τρόπο αυτός ο κάκιστος προσπαθεί να σε υποτάξει, οδηγώντας σε μακριά από την συνεχή και σταθερή νήψη σου, για να σε βρει οκνηρή και να σε πετύχει με ένα από τα πολλά ψυχοφθόρα βέλη του, ή με την ολέθρια υπερηφάνεια, να σε βγάλει από τον δρόμο που οδηγεί σε μεγαλύτερες αρετές. Επειδή είναι νους πολύ έμπειρος στην εξεύρεση του κακού, ξέρει τί όφελος έχουμε, όταν είμαστε νηφάλιοι, παρά τις δυστυχίες που μας επιφέρει, αφού είμαστε προστατευμένοι από την Χάρη του Θεού.
Επειδή, όταν είμαστε νηφάλιοι, οι δυστυχίες που μας δίνει μπορούν να γίνουν για εμάς αιτία μεγάλων επαίνων, όπως η πάλη με έναν δυνατό αντίπαλο παρέχει στον έμπειρο παλαιστή την δυνατότητα να λάβει μεγάλους επαίνους. Μπορείς με την βοήθεια του Σωτήρος σου να ξεφύγεις από τα χέρια του ολέθριου Φαραώ και να περάσεις τα βάθη των φλογερών παθών της Ερυθράς Θαλάσσης διά ξηράς και όχι διά θαλάσσης, όπως μυστικώς μας διδάσκει ο θεόπνευστος λόγος. Αν λοιπόν περάσεις μέσα στην πτώχεια και την ένδεια, και μάλιστα με τα πόδια και όχι επάνω στο άλογο, δηλαδή συνειδητοποιώντας πάντοτε στις σκέψεις σου την ταπεινότητα και την μεγάλη αναξιότητά σου, τότε θα εγκατασταθείς στο Σινά, μέσα στην έρημο, δηλαδή θα φθάσεις την ιερά οικία της απάθειας, που ευφραίνει το Άγιο Πνεύμα.
Να προσέχεις, ακόλαστη, να μην πέσεις και εσύ σε κάποιο μανιώδες πάθος, όπως οι αχάριστοι άνθρωποι. Να μην παραδοθείς στην λαιμαργία, την οινοποσία και τους χορούς, για να μην θεωρήσεις την κοιλιά σου σαν το πιο ακριβό και το πιο ιερό πράγμα, και να μην την προσκυνήσεις, όπως προσκύνησαν τον μόσχο, και χάσεις τα μέλλοντα αγαθά, όπως εκείνοι πού έχασαν την γη της επαγγελίας. Έτσι δεν θα παραδοθείς σε ατελείωτα βάσανα, από τα οποία θα υποφέρεις χειρότερα από όλους, που ζούσαν πριν από τον νόμο.
Αν όμως πράγματι αγαπάς τον Χριστό, τον Βασιλέα σου, που υπέμεινε για χάρη σου σταυρικό θάνατο, τότε προσπάθησε με όλη την δύναμή σου να εμφυσήσεις στην ψυχή σου την θεία αγάπη Του.
Αυτό θα το πετύχεις, μόνο αν ελέγξεις αρκετά όλες τις επιθυμίες σου. Και θα τις ελέγξεις, μόνο αν εμφυσήσεις στην καρδιά σου τον φόβο του Θεού. Και αυτόν τον φόβο θα τον αποκτήσεις, αν διώξεις από τον εαυτό σου κάθε αμφιβολία, αλλά και επιθυμία να φαίνεσαι σοφή, και αν ακολουθήσεις ως άκακο παιδί τον Κύριό σου τηρώντας τις εντολές Του.
Όπως η αγάπη είναι η εκτέλεση όλου του νόμου, έτσι και η πίστη είναι το θεμέλιο όλων ανεξαιρέτως των αρετών. Από την πίστη γεννιέται ο φόβος, και από αυτόν η τήρηση των εντολών, διά της οποίας ο νους πληρούται από τον θείο έρωτα. Αφού αξιωθείς αυτά, να σκέπτεσαι ταπεινά θεωρώντας τον εαυτό σου σκόνη, για να απολαμβάνεις πάντοτε τις θειες ευλογίες.
Αγίου Μαξίμου του Γραικού

Όταν ο Μήτσος Αλεξανδρόπουλος «συνάντησε» τον Μάξιμο τον Γραικό…

Όταν ο Μήτσος Αλεξανδρόπουλος «συνάντησε» τον Μάξιμο τον Γραικό… (αφήγηση για την ανυπακοή, την εξορία και το νόστο)

Ο Μήτσος Αλεξανδρόπουλος (26 Μαΐου 1924 – 19 Μαΐου 2008)  υπήρξε ένας πολύ σημαντικός συγγραφέας, ο οποίος έζησε 28 χρόνια στην πολιτική προσφυγιά, κυρίως στη Σοβιετική Ένωση. Καταγόμενος από την Αμαλιάδα, δραστηριοποιήθηκε στο ΕΑΜ και εντάχθηκε στις γραμμές του ΚΚΕ. Το 1947 στρατεύτηκε αλλά στις αρχές του 1948 αυτομόλησε και πέρασε στο Δημοκρατικό Στρατό. Με την ήττα βρέθηκε και αυτός πολιτικός πρόσφυγας στην Τασκένδη, μετά στο Βουκουρέστι το 1954 και στη συνέχεια, το 1956, στη Μόσχα όπου φοίτησε στο Λογοτεχνικό Ινστιτούτο μέχρι το 1961. Το 1953 το Στρατοδικείο Ιωαννίνων τον καταδίκασε τρις εις θάνατον.

Προσπάθησε να διατηρήσει την ελληνική γλώσσα γράφοντας μυθιστορήματα, διηγήματα και μελέτες, μελετώντας ακόμη και ελληνικά λεξικά. Η ευρυμάθειά του τον οδήγησε να μελετήσει σε βάθος τον ρώσικο πολιτισμό και τη ρώσικη λογοτεχνία.

Το έργο του είναι πολυποίκιλο, ευρύ ως προς τη θεματολογία και το χαρακτηρίζει η προσπάθεια ανανέωσης της γραφής και η υιοθέτηση ενός προσωπικού ύφους. Καταπιάνεται με θέματα που μπορούν να χαρακτηριστούν  μοναδικά για τον τρόπο με τον οποίο τα προσεγγίζει, όπως οι βιογραφικές μυθιστορίες.

Η πρώτη μου επαφή με το έργο του Μήτσου Αλεξανδρόπουλου έγινε με τον β’ τόμο από τις «Νύχτες και Αυγές – Τα βουνά» πριν πέντε χρόνια. Αυτό ήταν αρκετό για να αρχίσω να αναζητώ και άλλα έργα του συγγραφέα. Δυστυχώς η αναζήτηση δεν ήταν εύκολη υπόθεση καθώς οι εκδόσεις των βιβλίων είχαν εξαντληθεί. Μπόρεσα όμως  να βρω τα περισσότερα κυρίως σε παλαιοβιβλιοπωλεία. Η αναζήτηση συνεχίζεται και σιγά σιγά ανακαλύπτω τον γοητευτικό και μοναδικό κόσμο του Μήτσου Αλεξανδρόπουλου.

alexandropoulos2Ο ίδιος συνήθιζε να λέει ότι αναπτύσσει συνεχώς ένα θέμα μέσα στο ίδιο μυθιστόρημα δίνοντάς του τη συνέχεια.

«Τα βιβλία μου ανεξάρτητα από πού παίρνουν την ύλη, ανεξάρτητα επίσης κι από τα είδη που καλλιέργησα, έχουν κάτι χερούλια και πιάνονται απαραίτητα από το παραμύθι της ζωής μου…»

Το έργο που θεωρείται ότι βρίσκεται στο μεταίχμιο της λογοτεχνικής του δουλειάς  και υπήρξε το μεταβατικό στάδιο ανάμεσα στα προηγούμενα έργα του Αλεξανδρόπουλου όπως τα Αρματωμένα χρόνια, Νύχτες και Αυγές στα οποία κατέθεσε την αγωνιστική του εμπειρία από τα  χρόνια της Κατοχής, της Αντίστασης και του Εμφυλίου και στα επόμενα, τα οποία χαρακτηρίζουν οι στοχαστικές αναζητήσεις, είναι το μυθιστόρημα Σκηνές από το βίο του Μάξιμου του Γραικού.

Το μυθιστόρημα αυτό γράφτηκε στη δεκαετία του 1960, μια εποχή πολύ σημαντική για τον κόσμο και ειδικά για τη Σοβιετική Ένωση.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 το κλίμα, που δημιουργήθηκε στη Σοβιετική Ένωση με τις πολιτικές  αλλαγές, ευνόησε μια στροφή στη θρησκεία και μέσω αυτής στη μεσαιωνική σκέψη και στο μεσαιωνικό άνθρωπο επαναφέροντας με αυτό τον τρόπο την παλιά Ρωσία στο προσκήνιο της Ιστορίας.

Αυτή την κρίσιμη εποχή ο άνθρωπος και συγγραφέας  Μήτσος Αλεξανδρόπουλος γνώρισε τη μορφή του Μάξιμου του Γραικού. Τον «συνάντησε» μια μέρα μπροστά στον τάφο του σε μια εκκλησία της μονής του Σεργίου σε επίσκεψή του στο Μουσείο εικόνων, σε μια «καλογραμμένη εικόνα του 17ου αι.». Η λόγια ελληνική μορφή του Μάξιμου κέντρισε το ενδιαφέρον του και του έδωσε το έναυσμα να ασχοληθεί εξαντλητικά με αυτόν.

«…Εκείνο τον ίδιο χρόνο επήγα μ’ έναν φίλο μου να δω το ιστορικό μοναστήρι των Ρώσων, τη μονή του Σέργιου στο Ζαγκόρσκ. Εκεί, σ’ έναν από τους ναούς μέσα, είδα ξαφνικά τον τάφο του Μάξιμου. Αυτός ο καλόγερος, πεθαμένος ακριβώς τετρακόσια χρόνια πριν, μου ήταν τελείως άγνωστος. Ήταν όμως λόγιος και ήταν κι αυτός Γραικός. Ήταν ξενιτεμένος, παιδεμένος και πεθαμένος εδώ στη Ρωσία. Είχε πεθάνει εδώ, σ’ αυτόν τον τόπο, τούτη την ίδια χρονιά, τέσσερους αιώνες πριν.

Αυτά μου έκαναν εντύπωση. Μόνα τους κάπου μπήκαν και ρίζωσαν – εκεί στο ίδιο μέρος όπου είχε φυτευτεί κι εβλάσταινε γοργά το αίσθημα μιας άλλης ηλικίας. Τον ένιωθα αυτόν τον άνθρωπο να με τραβά τετρακόσια χρόνια πίσω κι αν εσύ βρεις το δρόμο, αν το νιώσεις και το σκεφτείς καλά, βαθιά μες στην καρδιά σου, μπορεί να σημαίνει άλλα τετρακόσια μπροστά. Στο μυθιστόρημά μου από αφορμή τον βίο του Μάξιμου, τις μέρες που πεθαίνει σ’ αυτό το μοναστήρι, ο Γραικός λέει στον άλλο αδελφό:

– Η ηλικία της ανθρωπότητας, Αρτέμιε, είναι πάντα πενήντα χρονών, πάντα στη μέση η ανθρωπότητα και όσα χρόνια άφησε πίσω άλλα τόσα έχει μπροστά έως το τέλος του Αιώνα.»

Ο Μάξιμος ήταν  υπαρκτό και σημαντικό ιστορικό πρόσωπο. Ονομαζόταν Μιχαήλ Τριβώλης και είχε γεννηθεί στην Άρτα το χρονικό διάστημα ανάμεσα στο 1470 και 1480. Οι σπουδές του ξεκίνησαν από την Κέρκυρα και συνεχίστηκαν στην Ιταλία. Ήταν  ένας Έλληνας λόγιος της Αναγέννησης που δούλεψε στην αντιγραφή και μετάφραση αρχαίων κειμένων από χειρόγραφα και επιμελήθηκε ελληνικά βιβλία. Ασκήτεψε για ένα μικρό διάστημα  στο μοναστήρι  του Αγίου Μάρκου της Φλωρεντίας και όταν έφυγε από εκεί δούλεψε στο τυπογραφείο του Άλδου Μανούτιου. Επειδή όμως δεν έβρισκε το περιβάλλον ταιριαστό με το χαρακτήρα του έφυγε από την Ιταλία και πήγε στο Άγιο Όρος, στη μονή Βατοπεδίου. Από εκεί τον έστειλαν στη Ρωσία. Έζησε εκεί από το 1518  έως το 1556. Τα χρόνια αυτά που αποτελούν τη ρωσική περίοδο του Μάξιμου,  συνέπεσαν με τη βασιλεία του πρίγκιπα Βασιλείου και του Ιβάν του Τρομερού. Το έργο του υπήρξε πολύ σπουδαίο αλλά η ζωή του σημαδεύτηκε από τραγικά γεγονότα. Έχει υποστηριχθεί η άποψη ότι «ο Μάξιμος  εγκαινίασε στη Ρωσία τον τύπο του Φρονηματία διανοούμενου, που το ιδανικό του μπλέκεται δραματικά  με τα σχέδια και τις ιδέες των ανθρώπων και της εποχής του».

Ο Μήτσος Αλεξανδρόπουλος επέλεξε να σχολιάσει τα γεγονότα της εποχής τους αφηγούμενος τη ζωή του Μάξιμου στη Ρωσία  στα μέσα του 16ου αι., καθώς  είδε τη μορφή του Μάξιμου να μπαίνει με δραστήριο τρόπο στα ηθικά και ιστορικά προβλήματα της δικής του εποχής και δράσης.

Ο καλόγερος αυτός «συνήργησε δραστήρια στη δική μου σκέψη και στην ψυχική βίωση της μεγάλης στροφής που έπαιρναν όλα σχεδόν που ζούσαμε και σκεφτόμαστε».

Η γνωριμία του Μήτσου Αλεξανδρόπουλου με την προσωπικότητα και το έργο του Μάξιμου του φανέρωσε μια ταύτιση στη σκέψη και στην ψυχή τους. Υπήρξε μια αλληλεπίδραση ανάμεσά τους τόση που οδήγησε τον Αλεξανδρόπουλο να γράψει «αυτόν τον αξιοθαύμαστο κι αξιαγάπητο καλόγερο τον έβγαζα όλον από τα σπλάχνα μου».

Δυο στίχοι δημοτικού τραγουδιού

« Θε μου, και τι να γίνηκαν του κόσμου οι αντρειωμένοι;
– Χτίζουν τα σιδερόκαστρα να μην τους πάρει ο Χάρος!»

σε συνδυασμό με τα ερεθίσματα από τον Μάξιμο έγιναν η βάση  πάνω στην οποία γεννήθηκε η ιδέα του βιβλίου, δηλαδή η συγγραφή ενός μυθιστορήματος για τη φυσιογνωμία, την ηθική στάση του Μάξιμου χωρίς να είναι μια ιστορική και φιλολογική μελέτη αλλά κάτι νέο. Η ιδέα του μυθιστορήματος ενισχύθηκε από τους προβληματισμούς που του δημιούργησαν οι αποκαλύψεις του Χρουσώφ και οι επιζήσαντες των στρατοπέδων που τους έβλεπε να τριγυρνούν στους δρόμους της Μόσχας δημιουργώντας του  τύψεις, διλήμματα  και  πολιτικές σκέψεις  αδιανόητες στο παρελθόν.

«Όσο με αφορά, μπορώ να σημειώσω πως από μια στιγμή που την προσδιορίζω με ακρίβεια στα 1956, όταν πήγα να μείνω στη Μόσχα, σε ό,τι έβγαλα με το χέρι μου προς τα έξω πρέπει πάνω του να διαβάζονται, έστω σαν σήματα αναζήτησης, τα ίχνη αυτής της συναίσθησης και της ταπεινής μου προσπάθειας.

Δεν ξέρω να υπάρχουν θέματα στα βιβλία μου, να υπάρχουν μορφές, που δεν υπαγορεύτηκαν από αυτό το αίσθημα. Από το ΄56 , μπορώ να πω, ήξερα ότι τα βιβλία μου είναι η προσπάθειά μου να ξεπεράσω την άγνοιά μου και να προσφέρω ένα πολύ συγκεκριμένο παράδειγμα.

Είναι κάποια πράγματα γνωστά, ίσως ακόμα και αυτονόητα. Όμως οι περιστάσεις το φέρνουν και πρέπει να προσπαθήσεις, όσο είναι στις δυνάμεις σου, να τα βγάλεις από τα μπερδέματα όπου έπεσαν, μπερδέματα κατά πρώτο λόγο δικά σου. Τίποτα το καινούργιο δεν ανακαλύπτεις, αυτό το ξέρεις. Χαράζεις όμως μια καινούργια γραμμή, που είναι δική σου, καινουργιώνοντας εικόνες που τις βλέπεις να σβήνουν, παίρνοντας από πάνω τους τις κάπνες κι αποθέτοντας προσεχτικά κάποια απαραίτητα χρώματα.»

alexandropoulos3

Τα γεγονότα αυτά άγγιξαν τον Αλεξανδρόπουλο και είχαν άμεση σχέση με τη δική του μοίρα, της εξορίας και της πολιτικής προσφυγιάς. Εξ αιτίας αυτού η συγγραφή του μυθιστορήματος για τον Μάξιμο ξεφεύγει από την απλή αφήγηση και τη βιογραφική απόδοση του και γίνεται στοχαστική αφήγηση μέσω της οποίας συνδέθηκε το παρελθόν με το παρόν που βιώνονταν με τον ίδιο ψυχικό τρόπο. Ο τρόπος που ζει και νοσταλγεί ο Μάξιμος αποκαλύπτει και τη δική του νοσταλγία και τον πόνο για την πατρίδα.

Από την άλλη στο μυθιστόρημα υπάρχει έντονη αποτύπωση της δεκαετίας του 1960 με τα δικά της ενδιαφέροντα, τις ανακατατάξεις και την πίστη σε πιο ελεύθερη σκέψη και έκφραση. Παρ’ όλα αυτά τα καινούρια, που πίστευαν ότι  έφερναν οι πολιτικές εξελίξεις, το μυθιστόρημα μπήκε στο συρτάρι και διαμορφώθηκε  οριστικά στα 1967 – 1969. Στην Ελλάδα κυκλοφόρησε το 1976 μετά τον επαναπατρισμό του Μήτσου Αλεξανδρόπουλου και το 1980 μεταφράστηκε στα ρωσικά και κυκλοφόρησε από τις «Λογοτεχνικές Εκδόσεις» της Μόσχας.

Ο Μάξιμος είναι ο άγιος των ρώσων συγγραφέων. Μέσα από τη ζωή και το έργο του φωτίζεται ο τύπος εκείνος της ρωσικής λογοτεχνίας του 19ου αιώνα που πλήρωσε με την ελευθερία του και τη ζωή του τον ανθρωπισμό, τα όνειρα , την τόλμη του. Η οπτική γωνία με την οποία ο Αλεξανδρόπουλος προσέγγισε το Μάξιμο τον βοήθησε να δει την ψυχική του ένταση που είχε διπλό χαρακτήρα, από τη μια οι δοκιμασίες σε σχέση με τους άλλους και από την άλλη οι δικές του εσωτερικές δοκιμασίες, οι οποίες αποτελούν το εγκυρότερο γνώρισμα της διαχρονικότητας του. Εκείνο που κέρδισε τελειωτικά τον Αλεξανδρόπουλο και αποτέλεσε  το πιο στέρεο στήριγμα στη δουλειά του τη σχετική με τη συγγραφή του μυθιστορήματος ήταν η σύνδεση με τα παθήματα και μαθήματα της δικής του γενιάς έτσι όπως εκφράστηκαν μέσα από τα οράματα και τις περιπέτειες του αριστερού και του κομμουνιστικού κινήματος, τα οποία είδε να εκφράζονται με την εξομολόγηση του Μάξιμου.

«Άνω και κάτω, ως υπό ποικίλων ανέμων εν μέσω θαλάσσης σαλευομένη ναυς περιπλανάσθαι με»

Το πρόβλημα του συγγραφέα ήταν πώς να δέσει τους προαναφερθέντες στίχους του δημοτικού τραγουδιού με αυτή την εξομολόγηση.

Μέσα από τη δουλειά του για το Μάξιμο ανέδειξε διαχρονικά το βαρύ τίμημα των αγωνιζόμενων ανθρώπων με το οποίο πλήρωσαν την πίστη τους στις  ηθικές αξίες της ζωής και την αντίστασή τους στην εξουσία.

Ο Αλεξανδρόπουλος επιλέγει την αποσπασματική ροή της αφήγησης με σκηνές από τη ζωή του Μάξιμου αγγίζοντας ερωτήματα και προβληματισμούς από τη ζωή του ήρωά του. Όμως το κύριο μέλημά του δεν ήταν να απαντήσει σ’ αυτά αλλά «να προβάλει την πνευματική και ηθική στάση του ανθρώπου στα χίλια δυο μπλεξίματα της ζωής του και την αντίστασή του στην ισχυρή εξουσία». Δημιουργεί ένα έργο σπονδυλωτό στο οποίο προσπαθεί  να ενσαρκώσει την όρθια πνευματική συνείδηση την οποία θεωρεί φορέα της εσωτερικής αλήθειας.

Ο Μάξιμος του Αλεξανδρόπουλου έχει κοινά σημεία με τον ίδιο καθώς είναι και αυτός εξόριστος, έχει την ίδια καταγωγή, μιλά την ίδια γλώσσα. Συγχρόνως όμως είναι ένας άνθρωπος που αντιστέκεται στις διάφορες μορφές εξουσίας και το μαρτύριό του συνεχίζεται μεταθανάτια. Αυτό είναι ένα άλλο μεγάλο θέμα που απασχόλησε τον Αλεξανδρόπουλο, η μεταθανάτια σκλαβιά του Μάξιμου και διαχρονικά του ανθρώπου. Ο Μάξιμος έζησε μαρτυρικά αλλά δεν απελευθερώθηκε μετά το θάνατό του καθώς βρισκόταν ανάμεσα σ’ εκείνους που τον κατάλαβαν και τον σεβάστηκαν και στους άλλους που τον εχθρεύτηκαν, τον πολέμησαν, τον καπηλεύτηκαν. Η ιστορία του αντιμετωπίζεται ως ανθρώπινη πείρα και δοκιμασία και ως ένα υπόδειγμα  γεμάτο δυνατότητες για επανάληψη. Είναι και αυτό ένα σημείο σύνδεσης και ταύτισης του συγγραφέα με τον Μάξιμο, διότι και αυτό το ίδιο  το μυθιστόρημα του  δεν έγινε κατανοητό από αρκετούς που το διάβασαν.

«…Αυτή την άλλη όψη από το παράδειγμα του Μάξιμου, τα μεταθανάτια μαρτύριά του, δοκίμασα να συμπυκνώσω σ’ ένα κεφάλαιο που θα μπορούσε να πήγαινε σ’ ένα βιβλίο, όπως το δικό μου, σαν ένας υπαινιγμός, αφού ετοίμασα για το κεφάλαιο αυτό μια θέση στη μέση περίπου του αναγνώσματος και το έβαλα κάτω από έναν τίτλο που έδινε το απαραίτητο σήμα: Τα υπέρ και τα κατά (η Κρίση της Ιστορίας), κρεμώντας κι από κάτω, για περισσότερη ασφάλεια, μια ταμπελίτσα με τον στίχο του Παλαμά: …μ’ ένα γίγαντα μάχεσαι πάντα, ω Σκέψη, από το ποίημά του «Η Σκέψη», ο πρώτος στο τετράστιχο:

Άγγελε, μ’ ένα γίγαντα μάχεσαι πάντα, ω Σκέψη,
κι απλώνει για να σφίξη σε τα χέρια τα εκατό.
Κρίνο ή ρομφαία θα κρατάς; Κι ο κόσμος θα’ χη ρέψει
και το δικό σας πάλεμα δε θα’ χη τελειωμό
!

Μα φρούδες οι ελπίδες μου όλες… Δεν ξέρω πόσοι άνθρωποι εδώ στον τόπο μας διάβασαν αυτό το βιβλίο, ξέρω όμως ότι πολύ λίγοι είναι εκείνοι που κατάλαβαν τι θέλει  κι αυτό το κεφάλαιο με το ανθολόγιο της βιβλιογραφίας στη μέση ενός μυθιστορήματος. Τα  βιβλία έχουν μια δική τους τύχη, αλλά δεν είναι μικρή η σημασία που κρατεί για τη μοίρα του βιβλίου η ιδιοσυγκρασία και η μοίρα των ηρώων του. Και εδώ και στη Ρωσία το βιβλίο μου έχει τώρα τριάντα περίπου χρόνια που περπατεί με το αργό γεροντικό βήμα του ήρωά μου. Όσο πιο αργά βαδίζεις, λένε κι οι παροιμίες, τόσο μακρύτερα πας. Παράδοξο, αλλά είθε να’ ναι έτσι…».

Ο πυρήνας του έργου είναι η εξορία του ανθρώπου από τον τόπο του, η πολιτική εξορία. Τονίζεται όμως η πολύμορφη διάσταση του πνευματικού ανθρώπου με το περιβάλλον του, η οποία τον οδηγεί στην αυτοεξορία και μέσα στον ίδιο του τον τόπο. Επομένως ο Μάξιμος αντιπροσωπεύει τον ακέραιο πνευματικό άνθρωπο κάθε εποχής  που γίνεται τραγικό θύμα επειδή πίστεψε στη δικαιοσύνη και την αλήθεια, αγάπησε τους απλούς ανθρώπους και πολέμησε την τυπολατρία και την κάθε μορφής αλητεία. Είναι ο αλύγιστος πνευματικός άνθρωπος που άντεξε στις δοκιμασίες και στον πόνο. Το όπλο που τον βοήθησε να βρει διέξοδο στον πόνο και στη σκέψη ήταν η πέννα του – το «έκτο δάκτυλο».

«Έτσι γινόταν πολλά χρόνια. Τον καίγαν, τον τσιγάριζαν, τον ψάχναν, του τα παίρναν όλα, όμως το έκτο δάκτυλο, δεν το πήραν. Το κράτησε.

“Εσύ είσαι – έσκυφτε και του ψιθύριζε – η μόνη καταφυγή μου,
η βάρκα μου, το ιστίο μου και το κουπί μου.
Εσύ ΄σαι η φτερούγα μου που πάει στους αιθέρες,
ο ήλιος ο γλυκός τις μαύρες τούτες μέρες.
Με σένα, κοφτερό υνί, σκίζω το χώμα,
το που μου δίνει το ψωμί και ζω ακόμα.
Χαίρε το που σε θραύουν και δε θραύεσαι,
Χαίρε το που σε καίνε και δεν καίγεσαι.
Χαίρε το που ξαναγεννάς τους συλληφθέντας αισχρώς,
Χαίρε η θεία άκρη σου που σκάει το πρώτο φως.
Αν, Θε μου, απομακρύνθηκα από τον αφαλό μου,
ο Ύμνος κι η Ωδή στο έκτο δάκτυλό μου.
Χαίρε το αήττητο, Χαίρε το ακάματο
Καλάμι μου, αθάνατο..».

Η τραγικότητά του βρίσκεται στο γεγονός ότι, ενώ αγωνίζεται με τη ψυχή και το σώμα για τους συνανθρώπους του, πληρώνεται με προπηλακισμούς και πίκρα.

Τόσο ο Μάξιμος όσο και ο Μήτσος Αλεξανδρόπουλος βιώνουν την εξορία, η οποία με το πέρασμα του χρόνου συνθέτει μια στάση ζωής με ηθικά χαρακτηριστικά, η οποία με τη σειρά της επιδρά στη δημιουργία πνευματικής ταυτότητας. Ως αποτέλεσμα αυτής της διανοητικής πορείας και λόγω του μακρόχρονου εκπατρισμού ο Αλεξανδρόπουλος ξεκόβεται από την εθνική επικαιρότητα και συνδέεται με την ανθρώπινη. Αυτό τον οδηγεί στην ευρύτερη επεξεργασία και ανάπτυξη ενός θέματος μέσα στο μυθιστόρημα δίνοντάς του συνέχεια. Τα βιώματα της εξορίας δημιουργούν νέες συνθέσεις στις οποίες ο άνθρωπος έρχεται αντιμέτωπος με την ίδια του τη συνείδηση τόσο σε σχέση με την εξουσία όσο και με το θάνατο.

«…το σχέδιο των σχεδίων που είναι η επιστροφή στην πατρίδα.

Ένα σχέδιο με πολλά άλλα σχέδια μέσα του και με πολλή και ευνόητη λαχτάρα που τη ζω κι’ εγώ ως ξενιτεμένος λογοτέχνης – ο λογαριασμός βλέπετε είναι διπλός. Και είναι πολύ βαρύς λογαριασμός. Ο εκπατρισμένος λογοτέχνης, εν πάση περιπτώσει, ο πεζογράφος – για να είμαι και μέσα στην περίπτωσή μου – όταν μάλιστα έλειψε από την πατρίδα του τα πιο κρίσιμα χρόνια, τότε που διαμορφώνεται ο άνθρωπος και κατασταλάζει – έχει να κάνει μια πραγματικά σκληρή καθημερινή εξαντλητική προσπάθεια για να μπορεί να καλύπτει τα κενά, τα μεγάλα κενά και την μεγάλη απόσταση από τον τόπο του. Είναι κυριολεκτικά διχοτομημένος, ο μισός εδώ και ο άλλος μισός εκεί κάτω. «Είμαι εις την Κέρκυραν, έλεγε ο Σολωμός, δεν είναι όμως εδώ η ζωή μου». Κάτι παρόμοιο θα μπορούσαμε να λέμε τώρα κι’ εμείς. Και καταλαβαίνετε τι σημαίνει αυτό, τι σοβαρή επίδραση έχει πάνω στη δουλειά μας – χρησιμοποιώ πληθυντικό, γιατί αφορά, μου φαίνεται, και τους άλλους συναδέλφους που είναι εκπατρισμένοι. Ζούμε βέβαια και δουλεύουμε μέσα σ’ ένα εκατό τοις εκατό μικροκλίμα, αλλά όπως και να το κάνουμε είναι μικροκλίμα…».

Με τον Μάξιμο ζωντανεύει τον άνθρωπο και την εποχή του δίνοντας όλα τα στοιχεία που διαμόρφωσαν τον ανθρώπινο χαρακτήρα του.

Η νοσταλγία για την πατρίδα, η εξορία σε ξένη χώρα, ο καημός της ξενιτειάς  και το γράψιμο είναι τα κοινά σημεία των δύο πνευματικών ανθρώπων.

Γράφει  στην ελληνική γλώσσα  αναγνωρίζοντας όμως τη δημιουργική κατεύθυνση  που έδωσε στο έργο του η ουσιαστική επαφή του με το ρωσικό πολιτισμό. Η μορφή του Μάξιμου ήταν η αρχή, το κίνητρο για το ενδιαφέρον και την επικοινωνία του Αλεξανδρόπουλου με μερικές από τις πιο σημαντικές προσωπικότητες της ρωσικής λογοτεχνίας, Τολστόι, Ντοστογέφσκι, Τσέχωφ, Γκόρκι κ.α.

Δεν τον ενδιαφέρει να προβάλει τόσο τα ιστορικά γεγονότα όσο την ψυχολογία των προσώπων και τον τρόπο με τον οποίο συμμετέχουν ή επηρεάζονται από γεγονότα που ξεπερνούν την εποχή τους. Το μυθιστόρημα θεωρήθηκε τολμηρό και μοναχικό  τόσο για την επιλογή του θέματος όσο  και για την ανασύνθεση του υλικού. Δύσκολο και πυκνό στα νοήματά του, γραμμένο με πρωτότυπο και δεξιοτεχνικό τρόπο.

«…το έργο δεν είναι τυπική βιογραφία. Αυτό που κατεξοχήν χαρακτηρίζει το υλικό και τους τρόπους οργάνωσής του είναι η έλλειψη ομοιογένειας . Το υλικό είναι μίγμα αφενός ιστορικών πληροφοριών πρωτογενών και δευτερογενών… και αφετέρου αφηγηματικών “περασμένων” με φανταστικές σκηνές, διαλόγους, εσωτερικούς μονολόγους και σκέψεις των προσώπων και του συγγραφέα.

Αποτέλεσμα της πρόσμιξης είναι η συνύπαρξη διαφορετικών ειδών λόγου καθώς και διαφορετικών εκφάνσεων λόγου της ίδιας κατηγορίας, η συνύπαρξη ιστορικών και πλασματικών αποσπασμάτων, διαφορετικών υφών σε αποσπάσματα τριτοπρόσωπης αφήγησης και ακόμη η συνύπαρξη μεταφρασμένων και αμετάφραστων κειμένων εποχής…»

Ο Μάξιμος ήταν ένα ξεχωριστός λόγιος όχι απλά ένας γραφιάς που οι ηθικές και πνευματικές του αναζητήσεις τον οδηγούν στη Ρωσία για να ζήσει μια από τις πιο δημιουργικές φάσεις της ιστορίας της. Αυτό ξεχωρίζει τον Μάξιμο από τους άλλους λογίους στην Ιταλία. Αυτό είναι το σημείο διαφοροποίησης της οπτικής γωνίας του Αλεξανδρόπουλου και από αυτό το σημείο αρχίζει την αφήγηση σκηνών της ζωής του Μάξιμου στο φόντο των ιστορικών γεγονότων. Επιπλέον μέσα στις σελίδες του κουβαλάει τον πόνο και τον καημό της ξενιτειάς .

«Η ανείπωτη και στερνή δοκιμασία του ανθρώπου που κρατιέται με τη βία μακριά από τα πατρικά χώματα για να πεθάνει με το όραμα της Ιθάκης και με την ψευδαίσθηση της μυρουδιάς του κέδρου και της φασκομηλιάς, της θρούμπας και της ρίγανης της πατρίδας».

alexandropoulos4

 

 

Μήτσος Αλεξανδρόπουλος, Σκηνές από το βίο του Μάξιμου του Γραικού, Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 1982, 2η έκδοση

 

 

 

Για τη συγγραφή του κειμένου πολύτιμα βοηθήματα στάθηκαν:

1) Το σημείωμα του συγγραφέα στη ρωσική έκδοση του μυθιστορήματος (1980)

2) Μήτσος Αλεξανδρόπουλος, Αυτά που μένουν Α. Η γραμμή της ζωής, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2000

3) Μήτσος Αλεξανδρόπουλος, Αυτά που μένουν Β. Οι άλλοι πόλεμοι – Ο αδελφός ο Βάσιας με λουλούδια, Εκδόσεις Δελφίνι, Αθήνα 1994

4) Σόνια Ιλίνσκαγια, Μια συνάντηση στο χώρο της ελληνικής διασποράς. Κατάθεση μαρτυρίας. Ουτοπία, 25, Μάιος – Ιούνιος ΄97

5) Έρη Σταυροπούλου, Οι βιογραφικές μυθιστορίες του Μήτσου Αλεξανδρόπουλου. Περιοδικό Ελίτροχος. Άνοιξη – Καλοκαίρι 1996

6) Γερασιμία Μελισσαράτου, Τα πολλά και το ένα: Η σύνθεση του μυθιστορήματος του Μήτσου Αλεξανδρόπουλου. Περιοδικό Ελίτροχος. Άνοιξη – Καλοκαίρι 1996

7) Βενετία Μπαλτά, Ο Άνθρωπος και η Ιστορία: αναζητήσεις και συνθέσεις ταυτότητας σε λογοτεχνικά κείμενα του Μήτσου Αλεξανδρόπουλου. Πρακτικά Δ’ Πανευρωπαϊκού Συνεδρίου Νεοελληνικών Σπουδών, Γρανάδα, 9 -12 Σεπτεμβρίου 2010, τ.Β΄, Ευρωπαϊκή Εταιρεία Νεοελληνικών Σπουδών 2011

8) Έρη Σταυροπούλου, Ο «Μάξιμος ο Γραικός» του Μήτσου Αλεξανδρόπουλου: μια πρόταση ανανέωσης του ιστορικού μυθιστορήματος, Θέματα Λογοτεχνίας, τεύχος 7, Νοέμβριος 1997 – Φεβρουάριος 1998

9) Κ.Λεούση, Αναφορά στο νέο βιβλίο του Μήτσου Αλεξανδρόπουλου Σκηνές από το βίο του Μάξιμου του Γραικού. Ριζοσπάστης 20/8/1976

10) Σταύρου Ζορμπαλά, Το μήνυμα του Μάξιμου του Γραικού, Ριζοσπάστης 17/9/1976

11) Μήτσος Αλεξανδρόπουλος: «Ο εκπατρισμένος λογοτέχνης…» Μια έρευνα μεταξύ των συγγραφέων και των ποιητών, εφημερίδα Αυγή, 10/9/1954 από τα ΑΣΚΙ

12) Συνέντευξη Μήτσου Αλεξανδρόπουλου στην Αιμιλία Υψηλάντη, Ριζοσπάστης 24/1/1975